مراحل يادگيري!

            اصولاً براي آموختن هرعلمي و يا فراگرفتن هر كاري انجام چندين مرحله كاري ضروريست. براي كسي كه مي‌خواهد عمل يادگيري را سريع و صحيح، پشت سر بگذارد تا از آموخته‌هايش استفاده كند، چاره‌اي جز رعايت و انجام اين مراحل وجود ندارد. هيچ تفاوتي در اين وجود ندارد كه مي‌خواهيم حرفه‌اي را ياد بگيريم، يا ورزشي را و يا درسي را، در تمام كارها اين اصول براي يادگيري مشترك است و رعايت ترتيب آن الزامي مي‌باشد. منتها در اين مبحث روي سخن با دانش‌آموزان و كنكوري‌ها مي‌باشد و مقوله يادگيري دروس و آمادگي براي كنكور مد نظر مي‌باشد. يادگيري دروس داراي پنج مرحله زير است:

مرحله اول: ادراك

خيلي روشن است كه براي يادگيري هر كار، ابتدا بايد درك صحيحي از آن كار داشته باشيم و آن كار را به خوبي فهميده باشيم. براي يادگيري يك درس ابتدا بايد آن درس را مطالعه كنيم تا درك كنيم كه اين مبحث از درس چه چيزي را مي‌خواهد به ما بياموزد. معمولاً با يك يا دو بار روخواني به اين مهم دست مي‌يابيم ولي براي فهم بهتر مي‌توانيم تا سه يا چهار بار روخواني كنيم. بعد از چند بار روخواني هر آنچه را كه بايد، فهميده‌ايم و دركي نسبي از مطلب بدست آوده‌ايم. و ديگر روخواني كافي است. لازم به ذكر است كه روخواني بيشتر ديگر فايده‌اي ندارد و ديگر هر چقدر روخواني كنيم چيز اضافه‌اي نخواهيم فهميد. پس بايد به سراغ مرحله بعد برويم.

مرحله دوم: تثبيت

            پس از روخواني و طي مرحله ادراك بايد به سراغ يادگيري مطلب برويم. چون در مرحله ادراك چيزي را ياد نگرفته‌ايم بلكه فقط فهميده‌ايم. مثل كسي كه رانندگي را كاملاً مي‌فهمد و به طور كامل با تئوري رانندگي آشناست وطرز بكارگيري دنده و كلاج و ترمز و فرمان را مي‌داند ولي هنوز رانندگي نكرده است، پس رانندگي بلد نيست. بايد پشت فرمان نشست واقدام به رانندگي كرد بنابراين براي يادگيري درس بايد حل تمرينات كتاب را آغاز كرد. با حل تمرين است كه شما مطلب فهميده شده را ياد مي‌گيريد. هر چقدر در اين مرحله تامل كنيد و بيشتر تمرين كنيد بهتر است. دقيقاً برخلاف مرحله ادراك كه بعد از چند بار روخواني بايد به مرحله بعد مي‌رفتيم. بهترين منبع براي مرحله تثبيت تمرينات كتاب است و بعد از آن كتابهاي تمرين معتبر مانند كتابهاي دوسالانه كانون فرهنگي آموزش قلم چي. بعد از تمرين زياد درس را ياد مي‌گيريد، اما اين پايان كار نيست. در كنكور فاكتور زمان مطرح است و كسي كه در زمان كوتاه به سوالات بيشتري پاسخ دهد برنده است. پس بايد علاوه بر ياد داشتن درس به آن تسلط كافي نيز داشته باشيد.

مرحله سوم: تسلط

            كسي كه درس را بلد است اما به آن تسلط كافي ندارد مانند راننده تازه كاريست كه گواهينامه‌اش را گرفته ولي جرات رفتن به خيابان‌هاي شلوغ وتقاطع‌هاي پر ترافيك را ندارد و هر آن احتمال تصادفش مي‌رود. چاره چيست؟

            چاره اين كار انجام تمرينات خاص درغالب تست است. با انجام تمرين تست و در نظر گرفتن فاكتور زمان مي‌توانيد تسلط خود را در درس زياد كنيد. يعني بعد از حل تمرينات به زدن تست روي بياوريد. معمولاً اگر تست درس‌هاي اختصاصي را دو روز بعد از مطالعه و تست درسي‌هاي عمومي را سه يا چهار روز بعد از مطالعه بزنيد بهترين نتيجه را مي‌گيريد. زدن تست بلافاصله بعد از مطالعه و يا تمرين نتيجه بخش نيست چون جواب تمام سوالات در حافظه موقت‌تان وجود دارد و مانع از آن مي‌شود كه مغزتان فكر كند و به ياد بياوريد. لازم به ذكر است كه اگر فاكتور زماني را در تست زدن رعايت نكنيد نتيجه خوبي نخواهد داشت چون تست بدون زمان مي‌شود تمرين، و اين كار مربوط به مرحله تثبيت است نه تسلط. بهترين منبع براي تست زدن استفاده از تست‌هاي استاندارد مي‌باشد. مثلاً تست كنكورهاي سال‌هاي گذشته و يا كتاب‌هاي آبي كانون فرهنگي آموزش قلم‌چي.

مرحله چهارم: ارزيابي

            بعد از مطالعه درس و يادگيري آن بوسيله حل تمرين و در نهايت بالا بردن تسلط با تست، تقريباً بيشتر راه را طي كرده‌ايد. حالا نوبت به آن مي‌رسد كه آموخته‌ها و دانش خود را و ميزان تسلط‌تان به آنها را مورد ارزيابي قرار دهيد تا نقاط ضعف و قوت خود را بشناسيد و ايرادات كارتان را معلوم كنيد و در جهت رفع آن اقدام نمائيد. امتحان دادن و شركت در آزمون جاي مناسبي براي ارزيابي يادگيري مي‌باشد. اگر توان شركت در آزمون‌هاي كانون فرهنگي آموزش و يا ساير مؤسسات را نداريد خودتان مي‌توانيد با تهيه تست‌هاي مربوطه به مباحث مطالعه شده از خودتان آزمون بگيريد. آزموني دقيقاً مانند كنكور، حتي مي‌توانيد از خواهر يا برادر خود خواهش كنيد تا نقش مراقب را بازي كرده و نگذارد شما تقلب كنيد. البته اگر بتوانيد در آزمون‌هاي آموزشگاه‌ها شركت كنيد نتيجه بهتري در اين مرحله خواهيد گرفت. پس از برگزاري آزمون كليه نقاط ضعف خود را پيدا كرده و در جهت رفع آن اقدام كنيد. چون اگر اين كار را نكنيد زحمات قبلي ر اهم به باد خواهيد داد.

مرحله پنجم: جمع‌بندي

            انجام چهار مرحله قبل براي ياد گرفتن مطالب جديد كافيست و اين مرحله مربوط به جمع‌بندي آموخته‌هايتان در پايان كارمي‌باشد. زمان جمع‌بندي معمولاً دو ماه قبل از كنكور شروع مي‌شود و در اين دو ماه شما بايد به جمع‌بندي مطالبي بپردازيد كه در يكسال گذشته آموخته‌ايد.

نكته:

            انجام مراحل بالا براي يادگيري كاملاً لازم مي‌باشد و با حذف هر يك از اين مراحل ضربه بزرگي به يادگيري وارد مي‌آيد كه با انجام هيچ كاري نمي‌توان خلع آن را پر كرد.

 

جعبه يادگيري لايتنر

            يكي از روش‌هاي مؤثر براي يادگيري و حفظ كردن مؤثر مطالب استفاده از جعبه لايتنر است. اين وسيله توسط محقق اتريشي آقاي سباستين لايتنر طراحي شده است. اين وسيله مطالب را از حافظه كوتاه مدت به حافظه بلند مدت شما منتقل مي‌نمايد اين كار به گونه اي انجام مي‌گيرد كه شما احساس يك تفكر سخت يا تكرار هاي خسته كننده نخواهيد داشت. انسان وقتي از كاري لذت ببرد ديگر احتياجي نيست تا خود را مجبور كند كه به آن بپردازد،  بلكه خود به خود به طرف آن مي‌رود.

مزاياي جعبه لايتنر

1) از تكرار‌هاي غير ضروري جلوگيري مي‌كند به عبارتي ديگر شما براي آنكه مطلبي را از حافظه كوتاه مدت به بلند مدت منتقل كنيد نيازمند تكرار‌هاي مكرر هستيد. مثلاً وقتي يك صفحه كتاب درسي را براي چندمين بار مطالعه مي‌كنيد مطالبي را كه بلد هستيد مجدداً  مي‌خوانيد در صورتي كه ديگر لزومي به تكرار آن نيست و تكرار بي‌جهت آن باعث اتلاف وقت، انرژي، بي‌حوصلگي و در نتيجه دل‌زدگي شما مي‌شود، اين وسيله در حقيقت فقط مطالب چموش و رام نشدني را شكار كرده و ما را وادار به تكرار آن مي‌كند .

2) با گرفتن امتياز و مشاهده پيوسته موفقيت يادگيري براي شما از يك حالت خسته كننده به يك بازي لذت‌بخش و دل‌نشين تبديل مي‌شود.

3) اگر شما آن را براي مدتي رها سازيد هيچ اختلالي در كار يادگيري ايجاد نمي‌شود جز آنكه مجبور مي‌شويد كارت‌ها را بار ديگر مرور كنيد. البته توصيه‌ي ما اين است كه كار را بطور منظم ادامه دهيد.

چگونه از جعبه لايتنر استفاده كنيم؟

جعبه لايتنر يك قوطي درباز است كه از پنج قسمت تشكيل‌ مي‌‌‌‌شود. عرض قسمت‌‌هاي مختلف به ترتيب يك، دو، چهار، هشت و پانزده سانتي‌متر است. اين جعبه را مي‌توانيد خودتان با مقوا و يا مثلاً از قوطي پودر لباس‌شويي و يا كفش درست كنيد. يا اينكه جعبه آماده چوبي آن را از دفتر كانون تهيه نمائيد.

اين روش را مي‌توانيد براي يادگيري لغات زبان انگليسي، فارسي، عربي  و يا هر فرمول يا مطلب درسي فراري كه مي‌خواهيد به خاطر بسپاريد به كار گيريد.

هر موضوع ياد گرفتني را روي يك برگ كاغذ (فيش) مي‌نويسيد. دقت كنيد كه روي هر فيش يك موضوع ياد گرفتني را بنويسيد. يعني لغت را در يك روي كاغذ و جواب آن را در روي ديگر برگه مي‌نويسيد. در روي يك برگه بيش از يك موضوع را ننويسيد. مي‌توانيد در يك روي برگه مثلاً سمت چپ يك موازنه شيميايي را بنويسيد و در پشت آن نتيجه و سمت راست موازنه را بنويسيد هم‌چنين مي‌توانيد براي فرمول‌هاي فيزيك يا رياضي يا مطالب درس زيست‌شناسي و بطور كلي براي هر يك از مطالب حفظ كردني اين روش را بكار گيريد. البته تا بحال بيشترين استفاده از اين روش در مورد يادگيري واژه‌هاي زبان بوده است.

مراحل كار با جعبه لايتنر

1) روز اول: تعدادي از برگه‌ها (فيش‌ها) را تكميل مي‌كنيد و پس از اينكه هر دو روي برگه‌ها يكي دو بار مرور كرديد برگه‌ها را در خانه اول جعبه قرار دهيد. مي‌توانيد هر روز، ده و يا پانزده و يا تعداد بيشتري برگه آماده نمائيد. شايد در بعضي روزها هم برگه‌اي تهيه نكنيد.

2) روز دوم: ابتدا برگه‌هايي را كه ديروز تهيه كرده بوديد از خانه اول برداريد. سؤال‌ها را از روي برگه بخوانيد و سعي كنيد جواب‌ها را به خاطر بياوريد. آنهايي را كه بلد نبوديد مجدداً در خانه اول قرار دهيد و آنهايي را كه بلد بوديد به خانه دوم منتقل كنيد و پشت اين برگه‌ها يك كاغذ رنگي با ارتفاع بيشتر قرار دهيد. در پايان، برگه‌هايي را كه در روز دوم براي اولين بار تهيه كرده‌ايد در خانه اول قرار دهيد.

3) روز سوم: به برگه‌هاي خانه دوم دست نمي‌زنيد زيرا خانه دوم هنوز تكميل نشده است و ظرفيت دوگروه برگه را دارد. پس باز هم از برگه‌هاي خانه اول شروع مي‌كنيد و برگه‌هايي را كه جواب سؤالاتشان را بلد هستيد به خانه دوم منتقل مي‌كنيد و در پشت كاغذ رنگي قرار مي‌دهيد تا اين برگه‌ها با برگه‌هاي روز گذشته مخلوط نشود. برگه‌هايي كه پاسخ‌شان را بلد نيستيد به همراه برگه‌هاي جديدي كه امروز تهيه كرده‌ايد در خانه اول قرار دهيد.

4) روز چهارم:

الف) امروز ابتدا از خانه دوم شروع مي‌كنيد زيرا خانه دوم ظرفيت دو گروه برگه را دارد و ظرفيت آن روز قبل تكميل شده است. ولي فقط برگه‌هاي رديف جلوتر را بر مي‌داريد. (يعني برگه‌هايي كه جلوي كاغذ رنگي قرار دارند) سؤالات روي اين برگه‌ها را مطالعه مي‌كنيد و اگر جواب درست داديد برگه‌ها را داخل خانه سوم و در ابتداي آن قرار مي دهيد و پشت اين برگه‌ها يك كاغذ رنگي با ارتفاع بيشتر قرار مي‌دهيد تا فاصله گذاري مشخص شود ضمناً برگه‌هاي باقي مانده در خانه دوم را جلوتر مي‌بريد و كاغذ رنگي را در پشت اين برگه‌ها مي‌گذاريد.         

ب) سپس به خانه اول برگرديد و برگه‌هاي آنرا برداريد و آنهايي را كه بلد هستيد در خانه دوم و پشت كاغذ رنگي قرار دهيد.

ج) برگه‌هايي كه پاسخ آنها را بلد نيستند و همچنين برگه‌هاي جديد را كه تهيه كرده ايد در خانه اول  مي‌گذاريد.

5) خانه سوم براي چهار گروه برگه در نظر گرفته شده و بايد چهار روز صبر كنيد تا اين قسمت تكميل شود البته هر روز پس از ورود برگه‌ها از خانه دوم به خانه سوم پشت اين برگه‌ها يك كاغذ رنگي مي‌گذاريد تا قسمت سوم هم به تدريج و پس ازچهار روز تكميل شود.

6) خانه چهارم جاي هشت گروه برگه را دارد و هشت روز پس از ورود اولين برگه‌ها پر خواهد شد. خانه پنجم جاي پانزده گروه برگه را دارد و شانزده روز پس از اولين برگه‌ها به اين قسمت تكميل مي‌شود. يعني اگر شما در كارتان وقفه‌اي نياندازيد سي روز طول خواهيد كشيد تا هر پنج قسمت جعبه لايتنر تكميل شود.  توجه داريد كه بين هر دو گروه برگه يك كاغذ رنگي با ارتفاع بيشتر قرار مي‌دهيد تا برگه‌هاي مربوط به روزهاي مختلف با يكديگر مخلوط نشوند از روز سي و يكم به تدريج برگه‌ها از داخل جعبه خارج مي‌شود و شما مي‌توانيد اين برگه‌ها را بايگاني نمائيد زيرا پس از پنج بار تكرار موفقيت‌آميز هر برگه در زمان‌هاي متفاوت مي‌توانيد مطمئن باشيد كه آن موضوع را براي هميشه فرا گرفته‌ايد و هيچگاه آنرا فراموش نخواهيد كرد.

نتيجه: به اين ترتيب شما با روشي كه شبيه بازي انفرادي است و در اوقات فراغت مي‌توانيد با كمترين ميزان اتلاف وقت آنچه را كه يادگيري‌اش برايتان مشكل‌تر است بيشتر تكرار كنيد و زودتر و بهتر و براي هميشه به خاطر بسپاريد و آنچه را كه زودتر ياد مي‌گيريد فقط با پنج بار تكرار براي هميشه فرا بگيريد.

يك نكته مهم: در هر مرحله كه به سؤالات يك برگه نتوانستيد جواب دهيد بايد آن برگه را به اولين خانه يعني خانه شروع برگردانيد.